Premio Nacional de Sociología y Ciencia Política 2005

Descrición autobiográfica de D. José Jiménez Blanco
por por Miguel Beltrán Villalva

José Jiménez Blanco

José Jiménez Blanco naceu en 1930 en Sevilla de familia granadina, e é na Universidade desta última cidade onde fixo a súa licenciatura en Dereito e onde, orientado xa cara ao ámbito das ciencias sociais, comezou a preparar a súa tese con D. Francisco Murillo. Como queira que Murillo obtivese en 1952 a Cátedra de Dereito Político da Universidade de Valencia, alá o seguiu Jiménez Blanco como profesor axudante. Unha vez lida a tese (unha análise de contido das Proposicións das Cortes de Castela, pioneiro neste tipo de traballos), marchou en 1959 á Universidade de Michigan, en Ann Arbor, a facer estudos de Posgrao en Socioloxía. Ao volver a España, obtén en 1962 a Cátedra de Socioloxía da Facultade de Ciencias Políticas, Económicas e Comerciais de Bilbao. En 1964 trasládase a Málaga e en 1967 volve a Valencia, en ambos casos como organizador e primeiro Decano dunha nova Facultade, e dende Valencia pasa en 1969 á recentemente creada Universidade Autónoma de Madrid, á Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais. Rematará por fin asentándose en 1979 na Universidade Complutense, agora xa na Facultade de Ciencias Políticas e Socioloxía, na que, tras ensinar durante case un cuarto de século, se xubilou no ano 2000, sendo actualmente nela Profesor Emérito.

Diríase que a carreira académica de Jiménez Blanco reflicte o curso da institucionalización académica da Socioloxía española: a súa cadea de concursos de traslado, de Norte a Sur e de Leste a Oeste, vai abrindo cátedra de Socioloxía por todo o mapa de España, e sempre en Facultades de Ciencias Económicas, ata que termina ensinando na Facultade de Ciencias Políticas e Socioloxía, na que permanece ata a súa xubilación, que vén coincidir, pechando un longo e fecundo ciclo, co seu nomeamento como Doutor Honoris Causa pola Universidade de Granada condecorado coa Gran Cruz de Afonso X o Sabio. E non estará de máis anotar os catro anos en que desempeñou a dirección do INCIE (Instituto Nacional de Ciencias da Educación), ao que deu unha forte proxección internacional.

Unha descrición autobiográfica do Profesor Jiménez Blanco non debe converterse nunha sorte de resumo do seu currículo, pero varias das súas publicacións han de ser destacadas como de moi especial relevo. Unha delas é a tradución, levada a cabo en 1966 xunto con José Cazorla, Catedrático de Ciencia Política pola Universidade de Granada, do Sistema social de Parsons: tradución que é un prodixio de precisión no uso do castelán e da terminoloxía sociolóxica, e que pon de manifesto un coñecemento pouco usual da teoría parsoniana.

Xunto a esta espléndida tradución, e polo rechamante contraste temático e académico con ela, debería mencionarse como outra achega salientable un libriño publicado en 1978 co título "De Franco a las elecciones generales", que recolle a colección de artigos publicados por José Jiménez Blanco en xornais e revistas dende as datas inmediatamente anteriores á morte de Franco ata o 15 de xuño de 1977: algo máis de sesenta artigos en algo menos de dous anos, escritos, como o propio autor confesa no prólogo, por sentirse obrigado a “arrimar o ombro” no delicado proceso que estaba tendo lugar, pero sen dedicarse por isto á política nin dar de lado á súa vocación docente.

Digna de lembrar, por outra parte, é unha Introdución á Socioloxía, con formato de libro de peto, que en 150 páxinas trata o máis substantivo dos temas fundamentais da cultura, a personalidade, o medio ecolóxico, o grupo, a familia e a estratificación, dunha maneira que une brillantemente o rigor máis esixente cunha accesibilidade desacougada pola preocupación didáctica. E de novo como contraste coa obra que acaba de ser mencionada, a excepcional serie de catro artigos que, co título común de “sobre la disputa del positivismo en la sociología alemana” e numerados do I ao IV, publicou nos números 36, 37, 39 e 42 da entón aínda denominada Revista Española de la Opinión Pública, correspondentes a 1974 e 1975. O lector desta luminosa serie, escrita, como é obvio, ao fío da publicación en España do libro ao que se refire o título dos artigos (libro que recollía os debates do Congreso de 1961 da Sociedade Alemá de Socioloxía), atópase cun exercicio de análise conceptual e argumental pouco frecuente. Se, como dixemos, a pequena Introdución estaba presidida pola preocupación didáctica, na serie sobre a disputa do positivismo a cristalina dureza do rigor científico (ou filosófico, como se prefira) prevalece sobre calquera outra consideración, aínda que cunha chá claridade que con frecuencia lembra os máis felices textos do seu admirado Zubiri.

Bastarían estas catro mostras para pór de manifesto os trazos básicos da variada produción intelectual de Jiménez Blanco, aínda que o lector que limitase a súa referencia ás publicacións mencionadas habería que botar de menos dende un pioneiro artigo sobre “a socioloxía das comunicacións masivas nos Estados Unidos”, de 1958, ata a investigación patrocinada pola OCDE e publicada en 1970 co título de Estudo socioeconómico de Andalucía, cuxo volume sobre a estrutura social da devandita rexión é obra de Francisco Murillo e Jiménez Blanco. Do mesmo modo habería que ter en conta "La conciencia regional en España", que dirixiu en 1977 e no que colaboraron García Ferrando, López-Aranguren e Beltrán, e o xa clásico "Teoría sociológica contemporánea" que compilou en 1987 con Carlos Moya, pasando por "Historia y sociología de la ciencia en España", que dirixiu e publicou en 1979. E isto por non falar da súa refinada tradución do primeiro libro de Hawley publicado en castelán (en 1962), que tan decisivamente contribuíu á recepción da ecoloxía humana en España.

Jiménez Blanco pertence ao grupo universitario que acostuma denominarse “escola de Granada“ de ciencias sociais, e é, á parte de Arboleya, o primeiro dos seus membros que foi Catedrático de Socioloxía. Unha escola en cuxa poderosa tradición intelectual figuran como antecesores os Profesores Fernando de los Ríos, Francisco Ayala e Joaquín García Labella, e que inclúe a científicos sociais da talle de Enrique Gómez Arboleya, Nicolás Ramiro Rico, Luis Sánchez Agesta e Francisco Murillo Ferrol, así como ao propio José Jiménez Blanco, Catedrático de Socioloxía, e a José Cazorla Pérez, Catedrático de Ciencia Política (tamén recentemente xubilado), seguidos por unha ampla nómina de politólogos, constitucionalistas, sociólogos e antropólogos que non é o caso mencionar aquí, para os que o maxisterio de D. Francisco Murillo foi decisivo na súa formación intelectual e científica. É neste contexto no que Jiménez Blanco representa unha referencia permanente para o conxunto de compañeiros e colegas nas ciencias sociais españolas.

A xubilación do Profesor Jiménez Blanco foi ocasión para presentarlle un libro-homenaxe, composto por achegas cuxo contido elixiron os seus autores con liberdade, e que foi coordinado por un Comité promotor que reflicte na súa composición o traxecto institucional percorrido por Jiménez Blanco nas Universidades españolas: Julio Iglesias de Ussel representou no comité promotor á Universidade de Granada, Víctor Urrutia á de Bilbao, á de Málaga Juan del Pino, á de Valencia Manuel García Ferrando, á Autónoma de Madrid Miguel Beltrán, e á Complutense, por ser tan grande, representárona dous colegas: Antonio Izquierdo e Amando de Miguel. Cada membro do comité convidou a participar a posibles colaboradores do ámbito académico que lle correspondía, recibiu as contribucións que lle fixeron chegar, e participou tanto na redacción da introdución que precede ao volume, como na organización e sistematización do índice.

O cal se abre cun apartado titulado “Personalia”, que non recolle achegas de corte académico, senón textos que teñen que ver con lembranzas dos seus autores en relación con Jiménez Blanco: e así figuran en primeiro lugar unhas maxistrais páxinas de D. Francisco Murillo, seguidas polas lembranzas, neste caso discipulares, de Ricardo Montoso na Universidade Autónoma, e as de José Ortiz Díaz relativas á “fundación” da Facultade de Málaga. A presente descrición autobiográfica non pode incluír unha recensión do libro-homenaxe, como a cantidade e calidade dos seus traballos esixiría, polo que ha de bastar aquí unha mera referencia á súa temática: o segundo apartado versa sobre “Aspectos de la sociedad española”, incluíndo temas de relixiosidade e secularización, de familia e mozos, de inmigración e dalgunhas cuestións rexionais. O terceiro apartado, que corresponde ao rótulo de “La altura de los tiempos”, trata da posmodernidade e da globalización, das tecnoloxías da comunicación e dos estilos de vida, do coñecemento, do turismo e, en fin, do tempo. Baixo o título de “Política, economía y derecho” agrúpanse, en cuarto lugar, un conxunto de achegas que poñen de manifesto a articulación que estas estruturas amosan no contexto xeral do sistema social: fálase aquí da democracia e dos entes públicos, do Estado e a nación, das relacións intergobernamentais e do federalismo, dos xuíces e da Unión Europea. O volume péchase con dous apartados: un moi extenso sobre Teoría sociolóxica, que se refire á cultura, a ideoloxía, a identidade, a socioloxía da socioloxía e outras varias cuestións, e outro máis breve sobre metodoloxía que, xunto a unha reflexión ditada por unha longa e recoñecida experiencia, se refire a indicadores, análise estatística e enquisa.

Valla esta sucinta referencia ao contido das case mil duascentas páxinas do volume como visión de conxunto dunha obra excepcional pola calidade dos seus traballos e pola de quen contribúe a ela. Quedará como mostra do prestixio e afecto do que goza o Profesor José Jiménez Blanco nas ciencias españolas.

arrow_back